Blokzincir günümüzün hem yıkıcı teknolojilerinden birisi. Özellikle bitcoin ile eşleştirilse de aslında çok geniş bir kullanım alanına sahip. Blokzincir teknolojisinde kullanılan önemli terimleri olabildiğince sade bir dille anlatmaya çalışacağım.

Blokzincir

Blokzincir, bir ağa bağlı bilgisayarlar arasında dağıtılmış vaziyette ve verileri bloklar halinde depolayan bir veritabanıdır. Blokzincir teknolojiisne aynı zamanda dağıtılmış defter teknolojisi (distributed ledger technology – DLT) denmektedir. Bu veritabanı klasik veritabanlarından farklı olarak verileri tablolar halinde tutmak yerine zincir şeklinde bir biri ardına eklenen bloklar halinde tutar. Veri kümelerini tutan ve belirli bir kapasiteye sahip olan bloklar dolduğunda kapatılır ve bir önceki bloğa bağlanarak “bloklar zinciri” şeklinde bir yapıyı ortaya çıkarır. Blokzincir doğası gereği geri döndürülemez bir veri zaman çizelgesi oluşturur. Bir blok doldurulup zincire eklendiğinde kesin bir zaman damgası alır ve bir daha değiştirilemez. Blok zincirin sunduğu diğer bir yenilik de merkeziyetsiz yapıda olabilmesidir. Zincir halindeki bloklar merkezi olmayan bir yapıda (yani ağa bağlanan bağımsız bilgisayarlarda) depolanması halinde verilerin aslına uygunluğu ve güvenliği blokzincirin kaydını tutan tüm taraflarca kontrol edilir ve merkezi bir yapıya ihtiyaç duymadan veri güvenliği sağlanır. Blokzincir teknolojisi ilk defa 1991 yılında Stuart Haber ve W. Scott Stornetta tarafından ortaya atılmıştır.

Günümüzde blokzincir teknolojisi bankacılık ve finans, para birimleri, sağlık, mülki ve gayrımülki hakların kaydı, akıllı sözleşmeler, oylama, tedarik zincirleri gibi bir çok alanda veri saklama, kayıt tutma aracı olarak kullanılır hale gelmiştir.

Bitcoin

Bitcoin Ocak 2009’da Satoshi Nakamoto rumuzuyla yayınlanan bir makalede “güvenilir bir üçüncü taraf olmadan tamamen eşler arasında kullanılabilen yeni bir elektronik nakit sistemi” olarak ortaya atılmış ve blokzincir teknolojisi kullanılarak geliştirilmiştir. Makalenin sahibi olan Satoshi Nakamoto’nun kim olduğu veya bir kişi mi yoksa bir grup mu olduğu halen bilinmemektedir. Değer saklama aracı olarak kabul gören ve elektronik para birimi olarak kullanım alanı bulan Bitcoin, blokzincir teknolojisi sayesinde herhangi bir merkez bankası vb. yapıya bağlı kalmadan merkeziyetsiz şekilde varlığını sürdürebilmekte ve bitcoin ile yapılan tüm işlemlerin kayıtları (ödeme, transfer, hesap bakiyelerini tutma vb.) blokzincir yapısında kamuya açık bir defterde tutulmaktadır.

Bitcoin’in blokzincirindeki tüm kayıtları “madenci” denilen bilgisayarlar tutarlar ve bu kayıt tutma hizmetini gerçekleştirirken aralarında bir sonraki bloğu zincire ekleme yarışı yaparlar. Bu yarışı kazanan madenciyse karşılığında Bitcoin ile ödüllendirilir. Madencilik bir sonraki oluşacak bloğa rastgele eklenen “nonce” (number used once) değeriyle algoritmanın kabul edeceği doğru hash değerini işlemci gücüyle tahmin etme işlemidir. Bu değeri doğru tahmin eden madenci de ödül olarak Bitcoin kazanır. Bu şekilde üretilecek olan bitcoin sayısı ise yazılımsal olarak 21.000.000’dan fazla olamaz. Yine yazılımsal olarak bu tahmin algoritması gittikçe zorlaşmaya ayarlı olduğu için madencilik işlemi gittikçe daha fazla işlemci gücü gerektirmekte ve zorlaşmaktadır. Bitcoin madenciliği ilk başladığında gündelik kullanıma uygun bir bilgisayarda rahatlıkla madencilik yapılabilirken, artık madencilik işlemi için çok yüksek işlemci gücüne sahip özel bilgisayarlarla kurulan madencilik tarlaları kullanılmaktadır.

Akıllı Sözleşmeler

Akıllı sözleşme ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü’nün tanımına göre, blokzincir ağında kriptografik olarak imzalanmış işlemler kullanılarak harekete geçirilen kod ve veri yığınıdır. Buna göre akıllı sözleşme bildiğimiz anlamda bir “sözleşme” olmak zorunda olmayıp her türlü bilgisayar programı bir tür akıllı sözleşme olabilir. Akıllı sözleşmeyle öngörülen prosedür, işlem veya kod blokzincir üstünde gerçekleşmekte ve kayıt altına alınmakta ve akıllı sözleşmenin kurallarının esnetilmesi veya manipüle edilmesi mümkün olmamaktadır. Ağında akıllı sözleşmeler çalıştıran en popüler blokzincir ağı Ethereum’dur.

Ethereum

Ethereum, akıllı sözleşme çalıştırabilen, merkezi olmayan, açık kaynak kodlu bir blokzincir ağıdır. Ether (ETH veya Ξ) platformun yerel kripto para birimidir. Kripto para birimleri arasında Ether, piyasa değeri açısından Bitcoin’den sonraki ikinci en yüksek değere sahip kripto para birimidir. Ethereum ağı ilk defa 2013 yılında Vitalik Buterin tarafından tasarlanmış ve Temmuz 2015’te resmi olarak devreye alınmıştır. Blokzincir teknolojisinin Bitcoin’in sahip olduğu değer tutma ve para birimi olarak kullanılma işlevinden çok daha fazlasını (hisse, gayrımenkul varlıklar, farklı uygulamalar gibi) sunabileceğini savunan Buterin (geniş bir katkı sunanlar listesinin desteğiyle) Ethereum ağını geliştirmiştir.

— / —

Devamı Gelecek…